11, అక్టోబర్ 2017, బుధవారం

అక్కడే దోబూచి

వసంతసేన, మదనికలు గుబురు చెట్టు వెనక - 
నక్కి ఉన్నారు, గజగజా వణుకుతూ. 
చారుదత్తుడు అప్పటికే తోటలో పని చేస్తున్నాడు.
అతను తమ ఆవరణలోకి - వసంతసేనా ద్వయం - ప్రవేశించడం - గమనించ లేదు.
వసంతసేన చారుదత్తుడిని చూస్తూ, సంతోషంలో మునిగిపోయింది.
"అమ్మా! ఇవాళ మీకు అదృష్ట యోగం పట్టింది. 
మరీ అంత తన్మయంలో మైమరచి పోకండి.
వెదక బోయిన తీగ కాలికి తగిలింది." 
;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; ;;;;;;; 

"రోహణా!"  చారుదత్తుడి పిలుపును ఆలకించి, అతని సుపుత్రుడు బైటికి వస్తున్నాడు. 
"వస్తున్నా, నాన్నగారూ!" 
"ఉసిరిక చెట్లకు పాదులు చేయండి. వచ్చే కార్తీక మాసంలో వన భోజనాలు చేయాలి కదా." 
అందరూ హుషారుగా "హాయ్ హాయ్" అంటూ నవ్వారు.
"వర్ధమానకుడు, మైత్రేయుడు గొప్పులు తవ్వుతున్నారు కదా, 
నీళ్ళు సరిగ్గా పారేటట్లు చూడు రోహణా!" 
"సరే నాన్నగారూ"
ధూతాదేవి అక్కడికి - రదనికతో వచ్చింది.
"వంచిన నడుం ఎత్తకుండా పని చేస్తూనే ఉన్నాను, మీరు కాస్త సేదదీరండి. బడలిక తగ్గుతుంది, ముందీ పానీయాలను అందరూ త్రాగండి."
"తేనె, నిమ్మ రసం కలిపి తయారు చేసాను. తీసుకోండి,యజమానీ!... 
ఓహో,పని దొంగల్లారా!"
"ఎవర్నీ, మమ్మల్నే!" 
"ఆహా, మిమ్మల్నే. తీరుబడి లేనంత పని చేస్తున్నట్లుగా నటించడంలో బహు నిపుణులు."
"ఇక్కడికి వచ్చి ఇవ్వవచ్చునుగా."
"మరే, పాపం. నోటికి అందివ్వమని ఆజ్ఞాపించ లేదు. ఇక్కడ పెట్టేసాను, వేం చేసి గ్రోలండి."
ఆ గ్లాసులను చెట్టు వెనక దాక్కుని ఉన్న వసంతసేన, చెలికత్తె - 
జాగ్రత్తగా తీసేసుకున్నారు, గుట్టుగా త్రాగేసారు. అప్పటికే దాహంతో వాళ్ళ గొంతులు తడారి పోయి ఉన్నవి. 
నెమ్మదిగా తాగి, దాహం తీర్చుకున్నారు.
"వర్ధమానుడా! రదనిక పానీయ చషకములు ఏవీ? రదనిక ఇక్కడే పెట్టానన్నది."
"సరిగా చూడు మైత్రేయా!"
"ఈ మైత్రేయునికి చత్వారం రాలేదులే. 
నువ్వూ కూడా వచ్చి, శ్రద్ధ గా ఇకించు, పర్తిలకించు."
"ఏమైపోయాయబ్బా! ఇది మయసభ కాదు కదా. 
కనికట్టు మటుమాయం అవడానికి."
"రదనిక పరాకున ఇంట్లోకి తీసుకుపోయి ఉంటుంది, గానీ - 
ఇంక పని ఆపి, మీరూ వెళ్ళండి. కాస్త 
విశ్రాంతి తీసుకుని, భోజనాలు చేద్దాం."
అందరూ గృహంలోనికి వెళ్ళారు. 
గృహస్తు చారుదత్తుడు - కాళ్ళు చేతులు శుభ్రం చేసుకున్నాడు.   
లోనికి వెళ్ళబోతూన్న చారుదత్తుడు - 
"ఏదో అలికిడి." అనుకుంటూ పరిశీలనగా చూస్తుండగా - 
అతనికి కనిపించారు, అక్కడే ఉన్న వనితలు.
"ఎవరు మీరు?" ఆశ్చర్యంతో అడిగాడు. 

"మా యజమానిని, ప్రఖ్యాత నర్తకీమణి వసంతసేన."  
మదనిక బెరుకుగానే పరిచయం చేసింది.
;;
12-10-2017 ;-  అధ్యాయ శాఖ ;- 11 ;- అక్కడే దోబూచి  ;- 

తప్పించుకుందిరా తాబేటి దవ్వ!

[+ అప్పటికే సంజె చీకటి పడుతున్నది. 
భీతితో ఉక్కిరిబిక్కిరి ఔతూ, ఇరువురు వనితలు
మసక చీకటిలో - తాము ఎటు పరిగెడుతున్నారో 
తెలీని అయోమయ అవస్థలో దౌడు తీస్తున్నారు. ]
;
"వసంతమ్మా! ఆ ఇంటి ఆ ముందరి - లఘు ద్వారం తెరచి ఉన్నది. 
పదండి.  తోటలో పొదలు ఉన్నవి. 
పొదల మాటున దాక్కోగలుగుతాం. శీఘ్రం." 
ఆ జవ్వనులు లోనికి ఉరికి, ఒక పొద మాటున వంగి,కూర్చున్నారు. 
;
*************************************************;
;
"ఎక్కడ? ఎక్కడ? వసంతసేనా! ఎక్కడ?
ఎక్కడికి పోయినా నిన్ను వదలను, వసంతా! 
ఈ శకారుని బారి నుండి వేళ తప్పించుకున్నావు, సరే చూసుకో, 
మళ్ళీ నిన్ను దొరక బుచ్చుకుంటాను. ...... 
"తప్పించుకుందిరా తాబేటి దవ్వ! హమ్మయ్య, ఇప్పటికి ఆమె క్షేమం."
"విటూ, అక్కడి జూద మండపంలోనికి దూరుదాం, పద!"
"దేవరా! ఆ జూదశాల యజమాని విసుక్కుంటున్నాడు." 
"ఏం, ఎందుకంట, ఏం తీపరమట!?" '''''''''''' 
"ఏం తీపరం - అని మీరు అడిగితే ఏం చెప్పగలను? 
మీరు అసలు పైకం కట్టనే కట్టరనిన్నీ, 
దండగ బోణీ హస్తం తమదనీ, ఆ...... చిత్తం .... ఆ ..... "
"ఆ! రాజా వారికి స్వయానా బావ మరదిని. నన్నే శుల్కం అడుగుతున్నాడా, 
వాడికి మన రాజ్యంలో మంచి నీళ్ళు పుట్టకుండా చేస్తాను, చూస్తుండు"
"ఇక్కడ ఉప్పు నీళ్ళు, తాగడానికి పనికి రావంట. 
పొరుగు సీమలో ఐతే - అమృత తుల్య జలం లభిస్తున్నది ...... అని ..... "
"ఆ, దుష్టుడు, అంత కావరమా, 
వాడి జుట్టు పట్టుకుని, గుమ్మానికి వేలాడ దీస్తాను. పద."
"ఇవాళ పొద్దున్నే నిద్ర లేవగనే - 
ఎవరి ముఖం చూసాడో, పాపం! ఆ జూదశాలుడు. పదండి దేవరా!"
;
************************************************;
;
 అధ్యాయ శాఖ ;- 10 ;- తప్పించుకుందిరా తాబేటి దవ్వ!
;

10, అక్టోబర్ 2017, మంగళవారం

దౌర్జన్య శకార

FLASH BACK = నేపథ్యం :-  
క్రిందటి మాసంలో జరిగింది .......
పౌర్ణమి  చేయుటకై వసంతసేన తన దాసి మదనికతో వెళ్ళింది.  
;
"అమ్మా! ఇవాళ సరసు ఒడ్డున మీరు నాట్యం అద్భుతంగా చేసారు." 
"ప్రతి పౌర్ణమి కదూ - అక్కడ ఉన్న సరస్వతీ దేవి ప్రతిమ ఎదుట నేను నర్తించాలి" 
అన్నది వసంతసేన.; 
"అవును కదండీ, మీ జన్మ నక్షత్రం ప్రకారం - 
ప్రతి పున్నమి రాత్రికి ఈ నర్తన కార్యక్రమం దొడ్డమ్మ గారు, 
మీకు విధించిన నియమం కదా!"

ఉద్యానవనములో పున్నమి నాట్యం పూర్తి ఐనది.
నాట్య అభినయ సంపూర్ణం తర్వాత ......... 
తోట నుండి వసంతసేన, మదనికలు వస్తున్నారు.
;
నందనం ముంగిలి  వద్ద భామలు ఇద్దరు ఆగారు.
ఆగి, నిలబడి, తమ శకటం కోసం చుట్టూ చూసారు. 

నలు వైపులా పరకాయిస్తూ అన్నది వసంతసేన. 

"అరె, మన శకటం ఏది, తుందిలుడు ఏడి, ఎక్కడ?"  

"అమ్మా, ఆ అలికిడి, శకారుడు వస్తున్నాడు, పదమ్మా! 
స్త్రీలు కంటబడితే వదలని కామాంధుడు. వేగం, వేగం" 
ఇద్దరిదీ పరుగు వంటి నడక. శీఘ్ర గమనంసాగిస్తున్నారు. 

ఇంతలో శకారుడు వారిని చూడనే చూసాడు. 
"భళీ, ఆమె వసంత సేన లా ఉన్నది." 

శకారుడి అనుయాయి విటుడు -
వినయంగా తల ఊపుతూ అన్నాడు.
"ఔనౌను దేవరా! ఆమె వసంత సేనయే." 

"భళీ, ఇవాళ మన పంట పండింది. 
ఓహో వసంత సేనా! నిలు నిలు."
ధాష్ఠికంగా అన్నాడు శకారుడు. 

"ఆ జంట ఆగకుండా పరిగెడుతున్నారు, దేవరా" 
తాన అంటే తందాన అనే రకం మనిషి విటుడు.
;
"ఇద్దరూ స్త్రీలే ఐనప్పుడు, జంట - అనరు, 
ఒక మగ, ఒక ఆడ ఐతేనే అట్లాగ పిలుస్తారు. నీకేమీ తెలీదు. 
ఉత్తి మట్టి బుర్రనీది! అనుసరిద్దాం పద! ఓ వసంతసేనా! నిలు నిలు ." 
;
అప్పటికే సంజె చీకటి పడుతున్నది. 
భీతితో ఉక్కిరిబిక్కిరి ఔతూ, ఇరువురు వనితలు
మసక చీకటిలో - తాము ఎటు పరిగెడుతున్నారో 
తెలీని అయోమయ అవస్థలో దౌడు తీస్తున్నారు. 
***************************************;
REF : దౌర్జన్య శకార ; అధ్యాయ శాఖ ;- 9 ;
; & ఆర్యకుడు ; in పట్టణంగా మారుతూన్న పల్లెటూరు ;- LINK ;-

సారధి - ఊరి వాళ్ళతో యోచన

మేడమీద కిటికీలో నుండి - మామిడి చెట్టు కనిపిస్తున్నది. వసంత సేన 
"మదనికా! పిక గానం బాగుంది కదూ!" 
"చారుదత్తుల వారి ఇంటిలో గానం చేసి, ఆ కోకిల ఇక్కడికి వచ్చినట్లుంది దొరసానీ! 
అందుకే దాని పాట బహు బాగున్నది." నవ్వింది మదనిక. 
"ష్! అమ్మ వింటుంది." 
"చిత్తం." ముసిముసి నవ్వులతో కిటికీ తోరణాల దుమ్ము దులుపుతున్నది మదనిక.
ఇద్దరికీ గతం గుర్తుకు వచ్చింది.
**********************************: & 
నెల రోజుల క్రిందట జరిగింది ................ 
;
FLASH BACK = నేపథ్యం :- 
పౌర్ణమి నాట్యం చేయుటకై వసంత సేన 
ఉద్యానవనములోనికి పరిచారిక మదనికతో వెళ్ళినది.

బైట నిలబడి ఉన్నది వసంత సేన బండి. 
ఆ బండిని తోలే వాని పేరు తుందిలుడు. 
&
ఇంతలో సారధికి కోలాహలం కనిపించింది. -
"మన గ్రామంలో ప్రజలందర్నీ రాజ భటులు కొట్టారు. ఇట్లాగ ఎన్నాళ్ళని, ఈ హింసలను భరిస్తాం?"
"ఆర్యకుని బంధించారు, హింసలు పెడ్తూ, తీసుకెళ్ళారు, చెరసాలలో వేసారు. 
మన రాజ్యంలో -  నిజం మాట్లాడితే తప్పు, న్యాయం కోసం ప్రశ్నిస్తే ఆ దండన ఒక్కటే .. అందరికీ తెలిసిందే!"
"ఏమిటీ, మన ఆర్యకుని చెరసాలలో డేసారా!?" 
"నువ్వెవరవు?" 
"నేను తుందిలుణ్ణి. మన ఊరు నుండి పట్టణం చేరాను. ఇక్క ఒకరి వద్ద - శకట సారధిని. యజమానులకు చెప్పి వస్తాను. మన ఊరి ప్రజలు చాలామందిని ఆ శకారుడు - ఈ రీతిగా చెప్ప నలవి కాని రీతులలో బాధిస్తున్నాడు. పేనుకు పెత్తనం ఇచ్చాడు - అసమర్ధ ప్రభువు. రాజా వారి బావమరది ఐనంత మాత్రాన విచక్షణ మరచిపోవాలా? స్థాన బలమె కాని తన బలము కాదయా - అని పెద్దలు అన్నారు అందుకే!"
"తుందిలా, ఇప్పుడేం చేయగలం?"
- మనం అందరం సమైక్యతతో ఉండాలి. కష్ట కాలంలో - ఐకమత్యమే మన బలం - కలిసి ముందుకు కదులుదాం."   ''''' 
"నా స్నేహితుడు చెరసాలలో కాపలా కాస్తాడు. 
"కోటలో వెనుక మూల చీకటి కొట్టు ఉన్నది. బందీలను అక్కడ ఉంచుతారు.
అక్కడికి చేరే ఉపాయాన్ని అలోచన చేద్దాం.
రాత్రికి మనం ఊరి శివార్ల వద్దగుడిలో కలుద్దాము. మంచి ప్రణాళికను ఆలోచిద్దాం." 
"సరే తుందిలుడా, అందర్మూ ఈ బాట వద్ద ఇట్లాగే గుమిగూడి కనిపిస్తే తంటాలు.

డుగో, శకారుడు వస్తున్నాడు. సెలవు."   
"సంతోషంగా ఉంది. అనుకోకుండా మాకు - నీ వంటి ధీరుని సహకారం లభించింది. 
మళ్ళీ మాకు పైనున్న ఆ  భగవంతుని పై నమ్మకం పాదుకొంటున్నది."
అటుగా బౌద్ధ సన్యాసులు కొందరు వెళ్తున్నారు. 
;
"బుద్ధం శరణం గచ్ఛామి,
సంఘం శరణం గచ్ఛామి,                                                                            ధర్మం శరణం గచ్ఛామి||

బౌద్ధ బిక్షువులు వెళ్ళేదాకా అందరూ కాస్సేపు ఆగారు.  
ఊరి వాళ్ళు  తుందిలునికి వీడ్కోలు చెబుతూ, వేగంగా వెళ్ళి పోయారు.  
తక్కిన వాళ్ళు వేరే దిశగా వెళ్ళగా, 
తుందిలుడు కూడా తోట దగ్గరికి బయలుదేరాడు. 
*****************************************;
;
REF : తుందిలుడు, ఊరి వాళ్ళతో యోచన ; 
అధ్యాయ శాఖ ;- 8 ;- సారధి - ఊరి వాళ్ళతో యోచన  ;
;

26, సెప్టెంబర్ 2017, మంగళవారం

ధన్వంతరి వాక్కు, నేర్పు

"వసంత సేనా, మొన్న ఉత్సవంలో నీ నాట్య కళ మసకబారింది, 
మొదట్లో బాగానే చేసావు,  అదేంటోగాని, ఆఖర్న అస్తవ్యస్తంగా చేసేసావు.
అప్పటికీ శత పోరుతూనే ఉన్నాను కదా, ఈ తూరి బాగా చెయ్యాలి సేనా - అంటూ.
ఆలాంటిలాంటి వాళ్ళు కాదు, హేమాహేమీలు నీకు కన్నెరికం చేయాలీ అని. .........."
తల్లి ధోరణి సాగి పోతూనే ఉన్నది. 
వసంత సేన మాత్రం పరధ్యానంగా ఉన్నది.
"హూ, ఏదో గాలి సోకింది. లేకుంటే ఏమిటీ పిల్ల, 
వైద్యునికి కబురంపాను, అరుగో, రానే వచ్చారు, ........ "
"దయ చేయండి ధన్వంతరి మహాశయా! 
మొన్న ఉత్సవంలో నాట్య ప్రదర్శన ఇచ్చింది, అప్పటి నుండీ ....... 

"నాడి చూస్తూ "తెలుసు తెలుసు, నాకన్నీ తెలుసు. 
ముందు మంచి నీళ్ళను సావకాశంగా మరిగించి, తీసుకు రండి ........ " 
తల్లి లోనికి వెళ్ళింది.
" వసంత మణీ! ఆ రోజు నువ్వు ప్రేక్షక జనంలో ఉన్న 
చారుదత్తుని ప్రేమిస్తున్నావు, ఔనా." 
తెల్లబోయింది వసంత సేన,
 "మీకు తెలుసా, తెలిసిందా!?"
"ఈ ధన్వంతరివి నాడిని పసికట్టడమేనా విధి కదా. పసికట్టాను. ........ "
"ప్రస్తుతానికి ఇది రహస్యంగా ఉంచండి, ముఖ్యంగా మా అమ్మ దగ్గర."
సిగలోని నగను ఇచ్చింది. 
"సరే సరే" అంటూ, మందుల పెట్టెలో - అడుగున దాచాడు.
తల్లి, మదనిక - వేణ్ణీళ్ళ గిన్నె పట్టుకుని వచ్చారు.
వైద్యుడు "అమ్మాయీ మణిగారికి ఈ చూర్ణం ఉష్ణ జలంలో కలపండి, 
బాగా కాపడం పెట్టండి, ఉష్ణం ఉష్ణేన శీతలం - అన్నారు పెద్దలు."  

నర్మగర్భంగా నవ్వుతూ అన్నాడు.
;
వసంత సేన సైగను అర్ధం చేసుకున్నాడు వైద్యుడు.
"అమ్మా! మీ పెరట్లో తమలపాకులు ఉన్నాయా!?"
"మా పెరటి తోటలో లేవు. ఊరి బైట ఉద్యానంలో ఉన్నవి.
వాటినే విపణి వీధిలో అందరూ కొంటారు. ఐనా, మాకు కొనే దుర్గతి ఏమీ పట్ట లేదు...... "
గతుక్కుమని - "ఔనౌను, మరిచాను కదండి. 
అందరూ - మీకు దండిగా ధనం, స్వర్ణం - 
అన్నింటినీ - తాంబూలలో పెట్టి మరీ ఇస్తూంటారు కదా!"
"ఈ మోహిని లోగిలి స్థాన మహత్మ్యం ఘనత అదే!" అన్నది తాలి.
"తమాల పత్రములను - అదేనండీ, తమలపాకులకు 
పిసరంత తైలం రాయండి,  కుంపటి రాజేసి, 
కొంచెం వెచ్చ జేసి తీసుకు వస్తారూ!?"
వాళ్ళు అటు కేసి వెళ్ళాక, వసంత సేన అడిగింది.
"చారుదత్తుడు నిష్ఠాగరిష్ఠుడట. 
ఏదైనా మందు, వశీకరణం ఔషధం - ఇవ్వ గలారా!?"
"నా వృత్తి అదే కదా! ..... " 
అతని చూపుల అర్ధాన్ని గ్రహించింది వసంతసేన.
"మీ మేలు మరిచి పోను, ప్రతిఫలం భారీగానే ఇస్తాను లెండి."
వాడ్చిన తమలపాకులు తెచ్చారు తల్లి, మదనిక.
"వీలు కలిగినప్పుడల్లా, అంటే అమ్మాయి అడిగినప్పుడు - 
ఈ ఆకులను మేనుపై వేస్తూడండి. మళ్ళీ రేపు ఈ ఝాముకు వస్తాను.

ధన్వంతరి వెళుతూ ' వశీకరణం మందు తెచ్చి ఇస్తాను ' 
అని వసంత సేనకు సైగ చేసి, నిష్క్రమించాడు.
;
*****************************************;
 అధ్యాయ శాఖ ;- 7  ; ధన్వంతరి వాక్కు, నేర్పు ;
వసంతసేన వసంత సేన కోణమానిని, నాటకం తెలుగు,  ;
;

సంవాహకుడు - శర్విలకుడు

"సరే, ఇక సెలవు, మళ్ళీ పున్నమికి 
మదనిక, శర్విలకుల సమావేశం. సరేనా!?"
;
"ఒళ్ళు మర్దన చేస్తాం. మీ మేనికి మిసమిస, ఒళ్ళు మర్దన చేస్తాం." 
వీధిలో అరుస్తూ చెబుతూ, వెళుతున్నాడు సంవాహకుడు.
"ఓ సంవాహకుడా ....... నేను శర్విలకుడిని."
"సంవాహకుడా! బాగున్నావా, 
మన పల్లెలో అందరూ  కుశలమా, త్వరగా చెప్పు చెప్పు."
"ఇంకా మన పల్లెసీమ గురించి తలుచుకుంటూనే ఉన్నావా,
నేను మళ్ళీ వెనకకు వెళ్ళనే లేదు కదా."
"ఔరా, ఐతే మనకు పుట్టిన నేలకూ ఋణం తీరినట్లేనా" 
నిట్టూర్చాడు శర్విలకుడు .
"అది సరేగాని, సంవాహకుడా! 
మర్దన క్రియలు - ఈ కొత్త పనిని ఎప్పుడు నేర్చుకున్నావు!?"
"చారుదత్తుల దగ్గర చేస్తుండే వాడిని. ఆయన చాలా మంచివారు.
గొప్ప దాత. దాన ధర్మాలు చేసి, నిర్ధనులైనారు.
ఇక నాకు గత్యంతరం ఏమున్నది, ఇదిగో - పొట్ట చేత పట్టుకుని,
వీధులలో పడ్డాను. నీకు ఒళ్ళు పట్టమంటావా!?" 
నవ్వుతూ అడిగాడు సంవాహకుడు.
"జోగీ జోగీ రాసుకున్నట్లున్నది. ఎర్ర ఏగాణీ లేని వాణ్ణి అడుగుతున్నావు.
నాకు శుశ్రూష చేస్తే నీకు ఏమివ్వగలను, శూన్యహస్తాలు ..... "
"ఫర్వా లేదులే. మిత్ర శర్విలకుని నుండి ప్రతిఫలం అక్కర లేదులే. 
హాయిగా మన చిన్ననాఈట్లను నెమరేసుకుందాం. 
అవే మన ఉభయులకు ప్రస్తుత పారితోషిక నిధులు. ఏమంటావు!?"
"అంతకంటేనా, ఇన్నాళ్ళకి నా మనసు సేద దీరున్నది."
"అది సరే గాని మిత్రమా, శర్విలకా, 
ప్రఖ్యాత నర్తకి వసంతసేన ఇంటి నుండి వస్తున్నావు, 
ఏదైనా రహస్యం గానీ ఉన్నదా."
"మదనిక వసంతసేన వద్ద ఉన్నది.
ఆమె పరిచారిక మదనిక చాలా మంచి కన్యక,
బహు ఓరిమి కలిగిన పడుచు. ........... "

బోధపడింది, ఈ సంవాహకుడు - ఇక నుండీ  నీకు బోధ గురువు నీకు అండదండ ....."
"ఐతే నాకిక బెదురు, బెరుకు లేవు. ఇంత మంచి స్నేహితుడు 
కుడి భుజంగా ఉన్నపుడు నాకిక  ఎదురేమున్నది ..... " అనేసి నవ్వాడు.
ఇద్దరూ  ముచ్చట్లు చెప్పుకుంటూ ముందుకు నడుస్తున్నారు.
;
****************************************************,
అధ్యాయ శాఖ ;- 6  ; సంవాహకుడు - శర్విలకుడు ; 
Tags ;- వసంతసేన వసంత సేన కోణమానిని, నాటకం తెలుగు, 
;

మదనిక-శర్విలకుడు , వసంతసేన

కిటికీలో నుండి కోకిల పాట వినిపిస్తుంది. మదనిక అటు వెళ్ళబోతుంది. 
"మదనికా! ..... "  వసంతసేన  వసంతసేన గొంతు అది. 
యజమానురాలి కంఠధ్వని వినీ వినగానే, 
పరిచారిక మదనికలో  తత్తరపాటు.
"మదనికా! వేళ గాని వేళలలో - ఋతువు గాని ఋతువులలో - 
ఈ పిక గానం ఏమిటి?, తరచుగా వినిపిస్తూన్నది!?"  
నవ్వుతూ ప్రశ్నించింది వసంతసేన.
మదనిక ఉలిక్కిపడి ఆగింది. 
"అబ్బె, ఏం లేదమ్మా! ......... 
మన ఆవరణలో మామిడి చెట్లు చిగురులు వేశాయి.
ఉజ్జయినిలో అందానికి తలమానికం ఐన ఈ మా వసంతసేన ప్రతి రోజూ - 
ఆ చెట్టును నిమురుతూ ఉన్నారు కదా , 
ఆ ఆకులతో ఆప్యాయంగా మాట్లాడుతున్నారు కదా! 
ఇంత దోహదం లభిస్తున్నది కాబట్టే ఆ ఆమ్ర తరువు పల్లవిస్తున్నది.
చిగురులు వేసిన కొమ్మల గుబురులలో కోకిలలు దాక్కోవడం సహజమే కదమ్మా!"
"ఏమో అనుకున్నాను. భలే చమత్కారివే" 
"ఈ వసంతసేన గారికి ఇష్ట దాసి కదా ఈ మదనిక, 
అంత తావిలో ఇంత, గోరంత తావి అంటుకున్నది, - నాపై విరజిమ్మింది మరి." 
;                  
"సరే నేను మిద్దె పై గదికి వెళ్తున్నాను." 
ఓరగా కిటికీ బైట వంగి దాక్కుంటూ నిలబడిన మనిషిని గమనిస్తూ, 
మెట్లు ఎక్కసాగింది వసంతసేన.
"హుష్, నీకు  బుద్ధి లేదు శర్విలకా!"
మెట్ల మీది వసంతసేన "ఓహో, ఈతని పేరు శర్విలకుడన్న మాట" ;
"ఈ మదనికను తెగ ఇరకాటంలో పెడ్తున్నావు శర్విలకా! 
ఇట్లాగ - మాటి మాటికీ - దొంగతనంగా కలుసుకోవడం కుదరదు.
యజమాని వసంతసేన మనల్ని పసికట్టినట్లు ఉన్నారు."
"మరెట్లాగ, ఇట్లాగ తప్పడం లేదు మరి!? 
నిన్ను విడిపించాలంటే పరిహారం చెల్లించాలి కదా.
ఆ శుల్కం పెద్ద మొత్తం ఆయిరి, నువ్వు చెప్పినట్లు ఇక నేను దొంగతనాలు చేయాల్సిందే!" 
"మీ ఊరు నుండి ఇంత దూరం వచ్చింది, చోరునిగా మారడానికా,
అదిన్నీ ఈ మదనిక కోసం. నా మూలాన్న ఒక పల్లెటూరి బైతు -  అమాయక చక్రవర్తి - 
చోరునిగా మారితే, ఆ పాపం నాకు చుట్టుకుంటుంది, 
పైగా మాకు అప్రదిష్ట కూడానూ."

వసంతసేన తల్లి అందర్నీ పిలుస్తూ వచ్చింది.
"వసంతసేనా! ఎక్కడున్నావు? మదనికా, మదనికా! ఎవరూ కనబడరేం, 
సమయానికి దాసీలు - ఒక్కరూ అందుబాటులో ఉండరు కదా!?" 

"అమ్మో, దొడ్డ యజమాని వస్తున్నట్లు ఉన్నారు, వెళ్తున్నాను. ----- "
"ఈ మదనిక మహారాణి గారి మళ్ళీ పునర్దర్శనం - ఎప్పుడో ఏమో!?"
"ఎవరో వస్తున్నారు. సద్దు సద్దు, ఇక మరలిపో!"
**************************************************;
     అధ్యాయ శాఖ ;- 5  ;  
TAG :-  వసంతసేన వసంత సేన కోణమానిని, ప్రాచీన రత్న మాల, ;

కోవెలలో నర్తకి

వసంతసేన నాలుగు కాళ్ళ మండపంలో - నృత్యం చేస్తున్నది.
ఆమె కాలి గజ్జెలలోని ఒక మువ్వ జారి, దొర్లుతూ కింద పడింది.
"మీ మువ్వ."  అంటూ -
తన ముందు పడిన మువ్వను ఇచ్చాడు రోహణుడు.
నాట్య రూపకంలో సంభాషణలో కలిపేస్తూ
"ఆర్యుల నామధేయములు తెలుసుకొనవచ్చునా!? ...... "
ఆ ప్రశ్నకు బాల రోహణుడు సమాధానం ఇచ్చాడు.
"నా పేరు రోహణుడు, ఆర్య చారుదత్తుల కుమారుడిని,
మా జనని నామం ధూతమాంబ."
నవ్వుతూ అటు చూసిన వసంతసేనకు చారుదత్తుడు కనిపించాడు. -
"ఆహా, ఎంత రూపసి. ధూతా దేవి ఎంత భాగ్యశాలి." అనుకున్నది.
;
నాట్యం పూర్తి ఐనది.
వసంతసేన పై వ్యామోహం కలవారు ముందుకు వస్తున్నారు.
వసంతసేన తల్లి వారిని నిలుపుతూ, కన్నెరిక శుల్కం ఎవరు ఎక్కువ కట్టగలరో తెలుపండి.
రాబోయే శ్రావణ మాసం, పౌర్ణమి నాడు ఏర్పాటు చేస్తున్నాము ....... 
 వేలం పాటను, 12 లక్షల వరహాలు చెల్లించగల వారు మాత్రమే వేలంలో పాల్గొనడానికి రావొచ్చును."
ఆ ప్రకటన విని అందరు జారుకున్నారు.
శకారుడు, మరి కొంతమంది తమలో తాము మాట్లాడుకుంటూ నిలబడ్డారు.
వసంతసేన కళ్ళు మాత్రం -
అక్కడి నుండి వెళ్ళి పోయిన చారుదత్తుని కోసం అన్వేషిస్తున్నవి. ;  
;
*************************************************;
కోవెలలో నర్తకి ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 4  ;
;

వసంత రేఖ నాట్య ఉత్సవ్

తల్లి ;- "వసంతసేనా! - త్వరగా బయలుదేరు. ఉత్సవం మొదలయ్యే వేళ ఔతున్నది. 
అమూల్యాభరణాలను మిక్కిలి అందంగా అలంకరించుకో.  
సాక్షాత్తూ చక్రవర్తులే నీ అందానికి దాసోహం - అనేటట్లు ఉండాలి నువ్వు. 
కన్నెరికం చేయాలి కదా నీకు. మన వేశ్యా వాటికలో అందరూ అసూయ పడేలా - 
నిన్ను నవ మన్మధుడు, భాగ్యవంతుడూ నిన్ను ఎన్నిక చేయాలి! 
నీ కన్నెరికం ధూమ్ ధామ్ గా జరుపుతాను. ఇవాళ నీ నర్తనం - 
అందరి కళ్ళు జిగేల్ మనిపించాలి, గుర్తుంచుకో. 
నీ తల్లి పేరును నీవు నిలబెట్టాలి. నాట్యం బాగా శిక్షణ చేసావు కదా! 
మదనికా, అన్నీ సిద్ధమేనా?"   
"అన్నీ సర్దాను దొరసానీ! బండి వాకిట్లో ఉన్నది." 
అందరూ హడావుడిగా కదిలారు.
;
****************************************:
వసంత రేఖ నాట్య ఉత్సవ్ ;- 
వసంత rEKa nATya utsaw ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 3  ; 
;

రోహణుడు son of చారుదత్త

ఇంకో చిన్న *CART WHEEL కనబడుతున్నది - 
అది బాలుడైన రోహణుడు ఆడుకుంటున్న **బొమ్మ బండి. ;
రోహణుడు చారుదత్తుని కొడుకు.   
"కుమారా, రోహణా! ఉత్సవానికి వెళ్తున్నాను. నువ్వూ వస్తావా." 
 తండ్రి ప్రశ్నకు "నేను రాను, నాన్నగారూ! 
బండి ఆట ఆడుకుంటున్నాను కదా"
"తండ్రి గారితో అట్లాగ మాట్లాడ వచ్చునా, తప్పు కదూ?? లెంపలు వేసుకో కుమారా!" 
"క్షమించు అమ్మా! ఇదిగో, గుంజీలు కూడా తీస్తున్నాను సరేనా!!"
"అయ్యో, నా చిన్ని తండ్రి చెంపలు ఎంత వాచిపోయాయో. ధూతమాంబా, పసివానికి ఇన్ని దండనలా, 
హన్నా!" నవ్వుతూ చెప్పాడు  చారుదత్తుడు.  
"ఇప్పటి నుంచీ దండనకు, శిక్షణలకు దేహం అలవాటు పడడం మంచిదే, 
పెద్దవాడు ఐనాక - జీవితంలో ఢక్కా మొక్కీలను ధైర్యంగాఎదుర్కుంటాడు. 
మైత్రేయా! రదనికా! బండిలో పుజా సామగ్రి అంతా సర్దారా!?" ;        
"సామాను అంతా పెట్టాము, అమ్మా!" 
రదనిక చెబ్తూ,"రోహణ బాబూ! రండి.  ... 
అరె, ఈ ఆట బండి - మన తోటి ఎందుకు?" ఇంటి లోపల పెడ్దాము." అంటూ తీసుకున్నది రదనిక.
"వద్దు. బొమ్మ బండి - లేకుండా నేను రాను. రానంటే రాను, అంతే!" 
"ఈ మైత్రేయుని మాట శిలా శాసనం. 
మనం మీ బుల్లి బండితోనే బయలు  దేరుతున్నాం, సరేనా బాబు 
గారూ!" "మైత్రేయ మిత్రుని వాక్కు వేద వాక్కు , 
పదండి. ఆలస్యం చేస్తే - రాహుకాలం వస్తుంది.  
అదిగో సందడి, ఉత్సవం మొదలైనది." ; 
;
*******************************************:
**బొమ్మ బండి = 
మృచ్ఛకటికమ్ - మహారాజు శూద్రక రచన ;
నాటకమునకు ఈ మట్టిబండి కేంద్ర బిందువు 
;
*******************************************:
రోహణుడు son of చారుదత్త ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 2  ;

ఆర్యకుడు ; in పట్టణంగా మారుతూన్న పల్లెటూరు

ఆర్యకుడు స్నేహితులు మాట్లాడుకుంటున్నారు. వర్తమాన విషయాలు, సంఘంలోని ప్రజల ఈతిబాధలు -
వివిధ విషయాల పైన చర్చలు చేసుకుంటున్నారు.
అసమర్ధ రాజు, దుష్టుడైన రాజు యొక్క బావమరది ఆగడాలు, పన్నుల భారంతో 
ప్రజలు విలవిల - సంభాషణలలో సాగుతూండగా - రాజభటులు, శకారుడు వచ్చారు. 
"యువరాణి - పెంపుడు పిల్లి పుట్టిన రోజు - కనుక పన్నులు కట్టండి." అన్నారు. ఆర్యకుడు, ఇతరులు - 
"క్రిందటి వారమే - ఇంట్లో స్త్రీల నగలు , అమ్మి మరీ మీకు - సుంకం చెల్లించాము. మా వల్ల కాదు." 
శకారుడు ఆగ్రహంతో "ఆర్యకుడా! నిన్ను చెరసాలలో వేసి, కొరడా దెబ్బలు కొట్టిస్తాను." అంటూ వెళ్ళి పోయాడు. 
"రాజు తలుచుకుంటే దెబ్బలకు కొదవా - అని పెద్దలు అన్నారు, ఇందుకే" 
;
;"సంవాహకా! మూట ముల్లె సర్దుకుని, ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?" అడిగాడు ఆర్యకుడు.
"మన పల్లెలో భుక్తి లేదు." 
"ఐతే ముక్తి కోసం పట్నం వెళ్తున్నావన్న మాట."
రచ్చబండ మీద కూర్చున్న వారిలో నుండి లేచి, నిలబడ్డాడు శర్విలకుడు, 
"ఆగు, సంవాహకా! నేను కూడా వస్తున్నాను. 
పనీ పాటా లేకుండా గాలి తిరుగుళ్ళు తిరుగుతున్నావని - 
ఇంటా బయటా నన్ను  - అందరూ ఆడిపోసుకుంటున్నారు. 
అక్కడైతే ఏదో ఒక పని దొరికితే, నా తిప్పలేవో నేను పడతాను." 
అందరూ నిర్ఘాంత పోతారు. 
"అరె, శర్విలకా! ఎంతైనా మనం పుట్టిన గడ్డ ఇది,  ఈ నేల మన కన్నతల్లి. 
పురిటి గడ్డని విడిచి పోవచ్చునా!?  ఆగు, శర్విలకుడా, నిలు నిలు, సంవాహకుడా!" 
మిత్రులందరూ అన్నారు. 
"ఇక్కడే ఉండి పస్తులు ఉండమంటున్నారే!? భలే వాళ్ళే"                                          ఇద్దరూ ఎడ్ల బడిని ఎక్కారు.బండి చక్రాలు తిరుగుతూ ఉన్నవి.
*********************************************;

;   అధ్యాయ శాఖ ;- 1 ;-  ఆర్యకుడు ; in పట్టణంగా మారుతూన్న పల్లెటూరు ;-  
Tag ;- వసంతసేన వసంత సేన కోణమానిని, 

15, జులై 2017, శనివారం

ఆర్ష సాహితిప్రాచీన సంపత్తి - 2

మన ప్రాచీనులు గొప్ప పరిశోధకులు, 
అద్భుత విశేషాలను అక్షరబద్ధం గావించిన మహా పండితులు . 
రెట్టమత శాస్త్రం - గా వ్యవహృతమౌతున్న గ్రంధములోని 
ఈ క్రింది పద్యాలు దృష్టాంతాలు.
పరగ నశోకంబు - బ్రహ్మ మేడియు పూచి ;     కాచిన సస్యసంఘము ఫలించు ;కపురంపు టలు ;అనటులు కచ నల్లవిసె   పై- రాదిగా కృష్ణ ధాన్యములు ప్రబలు ;బాగు మీరగ చింత, పాలయు, కరి వేము ;   కాచిన వ్రీహి వర్గంబు మించు ;వింతగా తుమికి చెట్టంతయు గాచిన ;  యవ నాళ సమృద్ధి యగును మిగుల ;;తే|| గీ|| ఎలమి ములు మోదుగులు కాయ నలరు ;కొఱ్ఱ - మొల్ల పూచిన, ఆవాలు మొల్లమగును ;రావి కాచిన - జనుమును, ప్రత్తి వొడము ;సత్య మింతయు వేంకట క్ష్మాతలేంద్ర||
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''';
;
కర్షక జగత్తుకు ఈ రచన అమూల్య వరదాయిని. 
ఇందులో - పెద్ద చెట్లు ఏ రకంగా పూస్తాయో గమనిస్తే - రైతులు - తాము ఎట్లాంటి పంటలను వేసుకో వచ్చునో ప్లాన్ చేసుకుని, పొలం పనులను మొదలుపెట్టవచ్చును. 
అంటే మహా వృక్షాలు - formers కి అరచేతిలో ఉన్న భవిష్యత్ దర్శిని, మార్గ దర్శిని అన్న మాట.
;
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''';
మన పూర్వీకులు సంఘ శ్రేయస్సుకై - 
ఎంత పరిశ్రమించారో - మనకు ఈ పద్య రాజం వలన - బోధ పడుతుంది.
లోక కళ్యాణార్ధమై - ఇంతటి మహోన్నత అంశాలను పద్యాలలోనూ, శ్లోకముల రూపములుగానూ - రాబోయే తరముల కోసం భద్రపరిచారు అలనాటి పెద్దలు.
ప్రతి క్షణమును - ఈ ప్రకృతి రహస్యాలను అవగాహన చేసుకోడానికై వెచ్చించారు. నిఖిల విశ్వ రహస్యాలను, 
ఈశ్వరుని లీలలుగా భావిస్తూ - నిష్కామంగా పరిశ్రమించారు. 
;
వారి పరోపకార బుద్ధి  అనుపమానం.
తాము కనిపెట్టిన అనేక సంగతులను తాళ పత్రములలోనికి ఎక్కించారు.
పుస్తక రూపమున - భావి తరములకు అందించిన మన మాన్యవరులైన పెద్దల దూరదృష్టి అనన్య సామాన్యం. - 
ఆర్యులు మనకు అనుగ్రహించిన విజ్ఞాన సుధా గుళికలు 
ఎల్లరికీ సంభ్రమ, ఆశ్చర్య చకితులను చేస్తున్న అనర్ఘ రత్నములు కదూ!
;
[# 30 RETTAMATA SASTRAM -1938 ; 44 # &
C. MANUSCRIPTS :180 ] ;- &
CP BROWN LIBRARY, 
KADAPA, ANDHRA PRADESH-516003 ;
&
;
సంప్రదింపుల E mail ;-
ఈమెయిల్‌ : cpbrown19@gmail.com
;
సంప్రదింపుల చిరునామా :-
ఫోన్‌ నంబరు : 08562 - 255517
చిరునామా : డోర్‌ నంబర్‌ : 1-1254
ఎర్రముక్కపల్లి, కడప - 5160 ;
&
Lable ref ;- పొలం  proverbs - 2 , పౌరాణిక సా మెతలు, నానుడులు, చాటువులు ; 
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ; 
పొలం proverbs , ఆర్ష సాహితి - 2 ;
రెటమత శాస్త్ర Fields - 2 ;
వేంకట క్ష్మాతలేంద్ర, రెటమతం, 12, డిసెంబర్ 2008, శుక్రవారం kona  ;-      [ LINK ] ;

12, జులై 2017, బుధవారం

క్షేమంగా వెళ్ళి, లాభంగా రండి

] పండితమ్మన్యులకు పాదుకాపట్టాభిషేకం ; 
          [ రామాయణ proverbs ]
] తోక వెంబడి నారాయణా అన్నట్లు ;  
        [ రామాయణ proverbs & humor proverbs ]
] క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రా!  
] నవ్విన నాప చేనే పండుతుంది.  [ పొలం proverbs ]
] దీపం ఉండగానే ఇల్లు చక్కదిద్దుకోవాలి. [ ఇల్లు proverbs ] 
] సూర్యుడి ముందు దివిటీ వలె.  
&
] "పాలు పొంగినట్లు మన ఇంటిలో సిరులు ఉప్పొంగుచున్నవి."
'పాల ముంచినా నీట ముంచినా నీదే భారము,స్వామీ! '
'పాలు చూడనా? ,భాండాన్ని చూడనా?'
పొంగే పాలూ ,వెలిగే దీపమూ.
] పండు జారి పాలలో పడినట్లు.&

; =
] pamDitammanyulaku paadukaapaTTABishEkam ; 
] tOka wembaDi naaraayaNA annaTlu ;
] kshEmamgaa weLLi lABamgaa raa!
] nawwina naapa cEnE pamDutumdi.
] deepam umDagaanE illu cakkadiddukOwaali.

] suuryuDi mumdu diwiTI wale.
;
******************************; 

"వాగర్థావివ సంపృక్తౌ | వాగర్థ ప్రతిపత్తయే |
జగతః పితరౌ వందే | పార్వతీ పరమేశ్వరౌ ."
భావము ;- 

వాక్కు, అర్థములకు గల అవినాభావ సంబంధము వలె 
విరాజిల్లుతున్నజగత్తునకు తల్లిదండ్రులైన పార్వతీ పరమేశ్వరులకు నమస్కరిస్తున్నాను. 
;
******************************; 
;
"శిశుర్వేత్తి ,పశుర్వేత్తి - వేత్తి గాన రసం ఫణీ | 
స ఏవ శ్శంకరో వేత్తి - సమగ్రం వేత్తి నాపరః
;
శిశువులను , పశువులను ,సర్పములను కూడా" సంగీతము" పరవశింప జేయును। -అలాంటి సంగీత సారము సర్వమును 
పరమేశుడు ఒక్కడే దానిని తెలిసి ఉన్న వాడు।
(ఈశునికన్నను ఎక్కువగా , ఇతరులకు ఎరుక ఉండదు।)
;
******************************; 
;  పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ; ;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ;  
సుపరిచితమైన వాక్కు ;- LINK ; కోణమానిని ;

11, జులై 2017, మంగళవారం

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 5

1.  భోజుని వంటి రాజు ఉంటే, కాళిదాసు వంటి  కవి  ఉంటాడు ;  = 
bhOjuni wamTi raaju umTE, 
kaaLidaasu wamTi  kawi  umTADu ;
-  చదువు సామెతలు ;;;;; 

2.  అరుంధతీ గిరుంధతీ కనపడటం లేదు గానీ, 
     ఆరు వేలు అప్పు మాత్రం కనబడుతున్నది  = 
= arumdhatii girumdhatee kanapaDaTam lEdu gAnee, 
aaru wElu appu maatram kanabaDutunnadi.

3.  ఆవులు మళ్ళించిన వాడే అర్జునుడు ; 
-                  -  మహా భారతం సామెతలు ; =    
=  aawulu maLLimcina wADE arjunuDu ; 
                          - mahaa bhaaratam సామెతలు ;
;**************************;

 మాఘుడు , కవిరత్నములు ;-

ఉపమా కాళిదాసస్య,
భారవే రర్ధ గౌరవం ;
దణ్డినః పద లాలిత్యం ,
మాఘే సంతి త్రయో గుణాః ."  =
=

కాళి దాసు కావ్యములలోని ఉపమా సౌందర్యం ,
భారవి కృతుల 'అర్థ గాంభీర్యము', 
దండి రచనలందలి పద లాలిత్యము,
ఈ మూడు లక్షణ , గుణములు ,

మాఘ మహా కవి యొక్క కావ్యములలో ఉన్నవి.
;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ;  LINK ; కోణమానిని ;

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 4

1) లక్ష్మణ రేఖ - గీసిన గీత దాటకూడదు - అనుట ; =
=  lakshmaNa rEKa =
= geesina geeta daaTakUDadu - anuTa ;
2) హనుమంతుని తోక లాగా.(= పైన సామెతయే!)
3) హనుమంతుని వాలము/ తోక.
4) కోతిమూక.
"ఇక ఇంట్లో కూడా కిష్కింధ కాండ మొదలైంది ,ఈ గోల భరించ లేను.")
5) లంకా దహనం.
     (అంతా ఖరాబు. అన్ని పనులనీ చెడగొట్టుట.)
6) "మంధర వచ్చింది" = తగవులను పెట్టే రకం. 
7)"చుప్ప నాతి శూర్పణఖ,ఓర్వ లేదు."
8) ఇల్లే తీర్ధం, వాకిలే వారణాశి, కడుపే కైలాసం ; =
illE teerdham, waakilE wAraNaaSi, 
kaDupE kailaasam ; ;
;
& ; -
డబ్బు, ధనము, మనీ :-

ధనము కూడ బెట్టి దానంబు చేయక:
తాను తినక, లెస్స దాచుకొనగ :
తేనెటీగ గూర్చి తెరువరి కియ్యదా!:
విశ్వదాభి రామ వినుర!వేమ! =

dhanamu kUDa beTTi daanaMbu chEyaka:
taanu tinaka,lessa daachukonaga :
tEneTIga gUrchi teruvaru kiyyadaa!:

visvadaabhi raama vinura!vEma! 
;
;
డబ్బు, ధనము,money ;
పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 4

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 3

1) కార్తీకంతో వర్షం - కర్ణునితో యుద్ధం ;
] kaarteekamtO warsham - karNunitO yuddham ;
2) మహా భారతంలో "ఆది పర్వతము" అన్నట్లు.
   (ఆది పర్వము,సభా పర్వము మున్నగునవి).
3) బ్రతికిన బ్రతుకుకు భగవద్గీతా పారాయణమొకటి.
4) పంచ పాండవులు ఎందరు?" అంటే, నా కామాత్రం తెలీదా? 

మంచం కోళ్ళలాగా ముగ్గురు, - అని ,
రెండు వ్రేళ్ళు చూపించి, ఒక్క గీతను పలక పైన రాసాడు. 
 - [ హాస్య Humor సామెతలు ]
; &   పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 3 ;-
"రామ లాలీ! మేఘ శ్యామ లాలీ!
  తామరస నయన దశరధ తనయ లాలీ "
********************************************,
1)" శ్రీరామ" చుట్టి, కావ్య రచనకు ఉపక్రమించుట. 
2) శ్రీరామ రక్ష, సర్వ జగద్రక్ష.
3) ఒకటే మాట, ఒకటే బాణము, ఒకే పత్ని.
4) రామబంటు/రాం బంటు (= నమ్మకమైన సేవకుడు).
5) రామ రాజ్యము (సుభిక్షముగా విలసిల్లుతూన్న దేశము). 
&

1) రామాయణమంతా విని, రాముడికి సీత ఏమౌతుందన్నట్లు.
2) ఏదో ఉడతా భక్తిగా కొంచెం సేవ,సాయం." 
3) భరతుడి పట్నం, రాముని రాజ్యము.
4) లక్ష్మణ దేవర నవ్వు.
(అకారణముగా నవ్వితే, అపార్ధాలకు దారి తీసే నవ్వు).
5) ఊర్మిళ నిద్ర.
6)"వాడి వాక్కు రామ బాణమే! తిరుగు లేదు."
7) సుగ్రీవాజ్ఞ (= తిరుగు లేని ఆన,శిరసావహించాల్సినదే! )
8) కుంభ కర్ణుని నిద్ర.(= మొద్దు నిద్దుర)
9) ఆ జంట సాక్షాత్తూ సీతా రాములే! వారిది అన్యోన్య దాంపత్యం. 
10) తింటే గారెలే తినాలి, వింటే భారతమే వినాలి.
&
జాతీయములు :-
1) రామ ములగ పండు ; సీతా ఫలము ; రామ చిలుక ;
2)"రామ చక్కని బంగారు బొమ్మ ."
3)"శ్రీరాములు నీవే కలవు." 
(అనగా ,సాక్షి సంతకము వలె/ఒట్టు పెట్టు కొని" 
నిజమే చెబుతాను ."అనుట)
4)"రామ లక్ష్మణులు వీరు, భ్రాతృ ప్రేమకు ప్రతి బింబములు."
5) రాముడు లేని అయోధ్య/రాజ్యము.
(= ఆలనా పాలనా లేక ,పరిపాలనా దక్షుడు లేక ,
అవినీతి పేట్రేగి పోయిన దేశము/ ఇల్లు ఇత్యాదులు.)
6) రాముడున్న చోటే అయోధ్య.
(= జనాకర్షణ ఉన్న వ్యక్తి,
ఎక్కడికి వెళ్ళినా జనం రాక పోకలతో సందడి ,
హడావుడి సాక్షాత్కరించుట.)
7) జనకుని రాజ్యం .(పైన 6 వ సామెత లాంటిదే!) 
8) భరతుని పట్నం.( కొత్త మంత్రి గద్దె నెక్కే దాకా ,
   నామ మాత్రపు అధికారాలతో ఏర్పడిన పదవి వంటిది )
9) రామాయణంలో పిడకల వేట.
10) భూదేవంత ఓర్పు.
11) "ఆమె సీతా మహా లక్ష్మి. ఓర్పు, నిదానం ఎక్కువే!" 
12) లంకేశ్వరుడు.(నియంతలా వర్తించే వాడు.)
13) బోయ వాడు రత్నాకరుడు - శ్రీరామభక్తి ద్వారా - 
           వాల్మీకి మునిగా మారినట్లు =
=  bOya wADu ratnaakaruDu - 
Sreeraamabhakti dwaaraa - 
vaalmiiki munigaa maarinaTlu 
;
***********************************************;
;  హాస్య Humor సామెతలు ;  ;  
పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 3  కోణమానిని [ LINK ]  ;

రెటమతం- పొలం proverbs - 1

1] ఏడు ఎండల విత్తనాలు ఎంత వరపుకైనా ఆగుతవి ;-   

( పరిశోధనలలో - ఇది వాస్తవం - నిజమే - అని తెలుసుకున్నారు.  )
2] చిత్త చిత్తగించి, స్వాతి దయ చూసి, విశాఖ విసరికొట్టకుంటే, 
   అనూరాధలో అడిగినంత పండుతాను - అన్నది జొన్న చేను. ;
3] చిత్తజల్లు - స్వాతి వాన ;

4] చంద్ర పరివేషం - వర్షయోగం ;
============================= ;
=
1] EDu emDala wittanaalu emta warapukainaa aagutawi ;-   
pariSOdhanalalO - idi waastawam - nijamE - 
ani telusukunnaaru.
2] citta cittagimci, swaati daya cuusi, 
wiSAKa wisarikoTTakumTE, 
anuuraadhalO aDiginamta pamDutaanu - 
annadi jonna cEnu. ;
3] cittajallu - swaati waana ;
4] camdra pariwEsham - warshayOgam ;
;

[ uuru, polam #proverbs  # ;
;

[ ఊరు, పొలం proverbs , సామెతలు ] ;;
***************************************;

రెట్ట మతం / రెటమతం = మొండి ఘటం ; 
         పెడర్ధం మనిషి ; పెడకట్టె ; చండి మొండి = 

 ఎవరి మాటలు విననని వ్యక్తి యొక్క స్వభావం ; 
reTTamatam / reTamatam = momDi ghaTam ; peDardham manishi ; peDakaTTe ; camDi momDi = 
= ewari maaTalu winanani wyakti yokka swabhaawam ; 
;
**************************************;
;
రెట్ట మత శాస్త్రము , వ్యవసాయము, ప్రకృతి గురించి ప్రాచీనులు ;-
వ్యవసాయము, ప్రకృతి గురించి ప్రాచీనులు 
అనేక విషయములను పద్య రూపములో అమర్చి,
తమకు భవిష్యత్ తరాల వారికి అందించిన 
అద్భుత విజ్ఞాన కృషి సంపద ఇది.
;
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''
"పరగ నశోకంబు, బ్రహ్మ మేడియు పూచి : 
కాచిన సస్యసం - ఘము ఫలించు :
కపురంపు టనటులు - కాచ నల్లవిసె పై : 
రాదిగా కృష్ణ ధా-న్యములు ప్రబలు :
బాగు మీఱగ చింత- పాలయు కరి వేము : 
కాచిన వ్రీహి వ-ర్గంబు మించు :
వింతగా తుమికి చె-ట్టంతయు కాచిన :
యవ నాళ సమృద్ధి - యగును మిగుల :
;
నెలమి ములు మోదుగలు కాయ నలరు గొఱ్ఱ :
మొల్ల పూచిన ఆవాలు మొల్ల మగును :
రావి గాచిన జనుమును, ప్రత్తి వొడము :

సత్యమింతయు వేంకట క్ష్మాతలేంద్ర."

;-  నేదునూరి గంగాధరం మొదలగు ఆర్ష సాహితీ జిజ్ఞాసువులు
ఈ ప్రాచీన సంపత్తిని, పాఠకులకు అందించుటకై ఎంతో కృషి చేసారు. ;

;************************************************************;
రెట్ట మత శాస్త్రము , వ్యవసాయము, ప్రకృతి గురించి ప్రాచీనులు ; - LINK ;
Labels: ప్రాచీన రత్న మాల ; సూక్తి మణి ;  పొలం proverbs - 1 ;
పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 2, 3 +  ;  
పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము  [ link ] ;

దీపావళి సామెతలు

1. దీపావళి కి దివ్వె అంత పొట్ట ;
2. దీపావళికి దీపమంత చలి ;
3. దీపావళికి వర్షాలు ద్వీపాంతరాలు దాటుతవి 
4. దిబ్బు దిబ్బు దీపావళి, మళ్ళీ వచ్చె నాగుల చవితి ;
=
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''
; deepaawaLi saametalu ;-
1. deepaawaLi ki diwwe amta poTTa ;
2. deepaawaLiki deepamamta cali ;
3. deepaawaLiki warshaalu dweepaamtaraalu daaTutawi ;
4. dibbu dibbu deepaawaLi, maLLI wacce naagula cawiti ; 
;
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''',
"ఉత్తమః క్లేశ విక్షోభం క్షమః సోఢుం న హీతరః ;
మణిరేవ మహా శాణ ఘర్షణం న తు మృత్కణః ." =
ప్రతి పదార్ధం :-
కష్టాల వల్ల కలిగే క్షోభకి ఉత్తముడు మాత్రమే తట్టుకోగలడు . 

సాన మీద ఒరపును మాణిక్యమే 
సహించ గలదు గాని, మట్టి బెడ్డ సహించ గలదా?  **************************************;
ప్రయత్నం ;-
"ఉద్యోగినం పురుష సింహ ముపైతి లక్ష్మీః |
దైవేన దేయమితి కా పురుషా వదంతి |
దైవం నిహత్య కురు పౌరుష మాత్మ శక్త్యా |
యత్నే కృతే యది న సిధ్యతి కో ~ త్ర దోషః ||"

==========================================,

సదా ప్రయత్నము,(ఉద్యోగము చేయుట) చేసే వాని వద్దకు 
లక్ష్మి , సిరి వచ్చి చేరును.
తెలివి తక్కువ వాళ్ళు "దైవమే అంతా ఇస్తుంది" అని పలుకుతారు.
దైవమును ఉపేక్షించి ,
నీ ఆత్మ బలముతో పురుష యత్నమును కొన సాగించు. 
"ప్రయత్నము చేసినప్పటికీ ,ఫల సిద్ధి లభించకున్నచో, నీ తప్పు ఏమీ ఉండదు.
;; *************************************,
;
పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 2 +  ; 

పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము  [ link ]

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 2

1) పార్ధ సారథి/విజయ సారథి.(మార్గ దర్శి)
2)  యక్ష ప్రశ్నలు.
3) ఏక లవ్యుడు.
(= గురువు అవసరము లేకుండా,
       స్వయం కృషితో విద్యలను నేర్చు కొనే మనిషి.)
4) ధర్మ క్షేత్రం ,ఇది కురు క్షేత్రం.
5) భీమ బలుడు.
7) కర్ణుడు లేని భారతం.(అసంభవము)
8) శల్య సారధ్యం.
(నాశనానికి దారి తీసే నేతృత్వం/నాయకత్వం/సలహా దారు)
9) అదిగో ద్వారక! ఆల మందలవిగో!
10) వచ్చిన వాడు ఫల్గుణుడు.
11) భీష్మ ప్రతిజ్ఞ, భీకర ప్రతిజ్ఞ.
12) కుంతీ సంతానం.( = తండ్రి ఎవరో తెలీని వాడు.).
13) "ఇంటి నిండా గుడ్డలే,కాలికీ ,చేతికీ తగుల్తూ, 'ద్రౌపదీ వస్త్రాలు' .

14) ఆ ఇల్లు మయసభయే! /ఇంద్ర భవనం!" 
15) అబద్ధం వా సుబద్ధం వా  కుంతీ పుత్రో  వినాయకః ; 
   సారాంశము ;-
   తాను పట్టిన కుందేటికి, మూడే కాళ్ళు - 
     అని భీష్మించుకు కూర్చునేవాడు మూర్ఖుడు ;
 = 
saaraamSamu ;-  
abaddham waa subaddham waa ; 
             kumtee putrO winaayaka@h ; 
= taanu paTTina kumdETiki, mUDE kaaLLu - ani bheeshmimcuku kuurcunEwaaDu muurKuDu ;
;
&
గురుషు మిలితేషు శిరసా :
ప్రణమసి లఘుషూన్నతా సమేషు సమా :
ఉచిత జ్ఞాసి తులే! కిం :
తులయసి గుజ్జూ ఫలైః కనకం :
====================
తాత్పర్య భావము ;-
త్రాసా! గురువులు వచ్చినప్పుడు శిరస్సు వంచుతావు.
లఘువులు వచ్చినప్పుడు ఉన్నతంగా ఉంటావు.
సమానములైన గురువులు వచ్చినపుడు సమముగా ఉంటావు.
"ఈ తీరుగా ఉచితము(= ఔచిత్యము)ను తెలిసిన దానివి", 
ఐనా కూడా ఓ  తరాజు! ఇదేమిటి, ఈలాగున -
బంగారమును గురువిందలతో తూచుతూ ఉన్నావు, ఏలనో? 
; తక్కువ వాళ్ళు / లఘువులు ;
పెద్దలు / బరువైనవి / గురువులు
;

'''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''
;
[ తెలుగు పలుకు బళ్ళు, అవీ ఇవీ ; పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 2 ]
పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ; 
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ;  - లింక్ ;- 14, డిసెంబర్ 2008, ఆదివారం ; 

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 1

1) ఆలి పంచాయితీ రామాయణం,పాలి పంచాయతీ భారతం. 
2) హనుమంతుని ముందు కుప్పి గంతులా?
3) శ్రీ సీతా రాముల పెళ్ళంట! చూచీ వత్తము ,రా రండి!
4) సీతమ్మ వారి జడ కుప్పెలు.(=ఒక మొక్క పేరు)
5) ఆకాశ రామన్న ఉత్తరములు .(=అజ్ఞాత వ్యక్తి పుకార్లు పుట్టించే మాదిరిగా రహస్యముగా రాసే లేఖలు)
6) హనుమంతుడు సంజీవనీ పర్వతాన్ని పెకలించుకు వచ్చినట్లు.
7) ఊరావలి హనుమాండ్లు./ఊరు అవతలి/ఊరవతలి /.
8) నసీబు నారాయణ.
'''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''
1) పలుకే బంగారమాయెనా!
2) సీతమ్మ మా తల్లి, శ్రీ రాముల మాకు తండ్రి. 
3) శ్రీరామ నవమి చలువ పందిళ్ళు.
4) శ్రీరామ నవమి పానకం.
(మిరియాలు,బెల్లము వేసి చేసే పానకము ,వడ పప్పు ప్రసాదములు)
5) అంకె లేని కోతి లంకంతా చెరచిందంట.
6) రెంటికీ చెడ్డ(చెడిన) రామన్న.
7) హరిశ్చంద్రుడి నోట అబద్ధం రాదు, నీ నోట నిజంరాదు.

8) లంకా దహనం./లంకను కాల్చిన వాడు రాముని లెంక
(= బంటు/ నమ్మిన బంటు).
9) అమరము నెమరుకు వస్తే కావ్యాలెందుకు [ = అక్కర లేదు ] ; 
= amaramu nemaruku wastE kaawyaalemduku
;
; ************************************************************************,
పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 1  ; [ తెలుగు పలుకు బళ్ళు, అవీ ఇవీ  ]
పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ;
పౌరాణికముల గాధావళి ఆధారముగా లోకోక్తులు ; 12, డిసెంబర్ 2008, శుక్రవారం ;

సార్ధక నామధేయుడు

శ్రీశ్రీ - శ్రీరంగం శ్రీనివాస రావు ;-మహాప్రస్థానం - కలిగించిన సంచలనం  అంతా ఇంతా కదు. తెలుగు కవితా శైలిలో పెను పరిణామాలను తెచ్చింది. యుగకర్త , వైతాళికుడు - ఇట్లాగ కీర్తించబడ్డాడు శ్రీశ్రీ. 
యశస్సు ఎంతో ఉన్న చోట అంతే ఎత్తులో విమర్శకులు, వ్యతిరేక వర్గం వాళ్ళు ఉంటూనే ఉంటారు. 
శ్రీశ్రీ మసిలే ప్రతి చోట, సాహిత్య జిజ్ఞాస కల వ్యక్తులు చేరడం సహజమే కదా! 
అందరూ అవీ ఇవీ మాట్లాడుతున్నారు. 
సాహిత్య విశేషాలతో ఆ సంభాషణలు, 
వాతావరణంలో ఆహ్లాదాన్ని నింపుతూ ఉన్నాయి.
ఇంతలో అక్కడికి ఒక కొత్త అబ్బాయి వచ్చాడు. 
ఒక రోజు శ్రీశ్రీ దగ్గరికి ఒక స్టూడెంట్ వచ్చాడు.  
ఆ పిల్లాడిని మహాప్రస్థాన కర్త - కనుసైగ చేస్తూ, కూర్చోమని 
మర్యాదపూర్వకంగా ఆహ్వానించాడు. 
"నాయనా! నీ పేరేమిటి?" 
శ్రీశ్రీ ప్రశ్నకు బదులు వచ్చింది, "నా పేరు పిచ్చిరెడ్డి." 
;
శ్రీరంగం శ్రీనివాస రావు యొక్క విప్లవాత్మక ధోరణి పట్ల విముఖత ఉన్న విద్యార్ధి అతను. 
మహాకవిశ్రీశ్రీ దగ్గరికి వచ్చి, అతడు తృణీకారంగా, తిరస్కారంగా,
ఆపకుండా మాట్లాడుతున్నాడు.  
అతని వదరుబోతుతనాన్ని తతిమ్మా వాళ్ళు విస్తుబోతూ వీక్షిస్తున్నారు.
ఆతని వైఖరికి పక్కన కూర్చున్న మనుషులు ఖిన్నులై, 
చూస్తూ ఉన్నారు. 
విద్యార్ధి పిచ్చిరెడ్డి అన్నాడు 
"శ్రీశ్రీ! ఇంక మీ మహాప్రస్థానంను ఎవరూ చదవనక్కరలేదు." 
చాలా సేపటి దాకా ఓపిక పట్టి ఉన్న శ్రీశ్రీ,
క్లుప్తంగా చిలికిన పలుకులు - 
కొస మెరుపులు ఔతూ, పరిసరాలలో నవ్వులను వెదజల్లినాయి. 

"ఇదిగో చూడు పిచ్చిరెడ్డీ! సార్ధక నామధేయుడివి నువ్వు." 
;
==================================
;
1] శ్రీ mahaaprasthaanam - kaligimcina samcalanam  amtaa imtaa kadu. telugu kawitaa SaililO penupari Naamaalanu teccimdi. yugakarta , waitaaLikuDu iTlaaga keertimcabaDDaaDu శ్రీశ్రీ. yaSassu emtO unna cOTa amtE ettulO wimarSakulu, wyatirEka wargam waaLLu umTuunE umTaaru. 
2] శ్రీశ్రీ masilE prati cOTa, wEsE prati D saahitya jij~naasa kala wyaktulu cEraDam sahajamE kadaa! amdaruu awee iwee 
mATlaaDutunnaaru. saahitya wiSEshaala tO A sambhaashaNalu, waataawaraNamlO aahlaadaanni nimputuu unnAyi.
3} imtalO akkaDiki oka kotta abbaayi waccADu. "nAyanaa! nee pErEmiTi?" శ్రీశ్రీ praSaku badulu waccimdi, "naa pEru piccireDDi."
] oka rOju oka sTUDemT శ్రీశ్రీ daggarik waccADu. A pillaaDini mahaaprasthaana karta - kanusaiga cEstuu, kuurcOmani 'maryAdapuurwakamgaa aahwaanimcADu.  
3, 4 ] శ్రీశ్రీ yokka wiplawaatmaka dhOraNi paTla wimukhata unna widyaardhi atanu. }}}}  mahaakawi daggariki wacci, అతడు tRNIkaaramgaa, tiraskaaramgaa,ApakumDaa  maaTlADutunnaaDu.
4, 5 ] piccireDDi anE widyaardhi Sree SreetO annaaDu "imka mahaaprasthaanam nu ewaruu cadawanakkara lEdu." 
3, 4] "saardhaka naamadhEyuDiwi nuwwu." ani maaTala curakalu wEsaaru Sree Sree jawaabugaa. 
5} aatani waikhariki pakkana kuurcunna manushulu khinnulai, cuustuu unnaaru. ;
caalA sEpaTi dAkaa Opika paTTi unna శ్రీశ్రీ kluptamgaa cilikina palukulu - kosa merupulu autuu, parisaraalalO nawwulanu wedajallinaayi.
;
************************,
;
సాహిత్య ;- శుక్రవారం 16-06-2017