కోవెలలో నర్తకి

వసంతసేన నాలుగు కాళ్ళ మండపంలో - నృత్యం చేస్తున్నది.
ఆమె కాలి గజ్జెలలోని ఒక మువ్వ జారి, దొర్లుతూ కింద పడింది.
"మీ మువ్వ."  అంటూ -
తన ముందు పడిన మువ్వను ఇచ్చాడు రోహణుడు.
నాట్య రూపకంలో సంభాషణలో కలిపేస్తూ
"ఆర్యుల నామధేయములు తెలుసుకొనవచ్చునా!? ...... "
ఆ ప్రశ్నకు బాల రోహణుడు సమాధానం ఇచ్చాడు.
"నా పేరు రోహణుడు, ఆర్య చారుదత్తుల కుమారుడిని,
మా జనని నామం ధూతమాంబ."
నవ్వుతూ అటు చూసిన వసంతసేనకు చారుదత్తుడు కనిపించాడు. -
"ఆహా, ఎంత రూపసి. ధూతా దేవి ఎంత భాగ్యశాలి." అనుకున్నది.
;
నాట్యం పూర్తి ఐనది.
వసంతసేన పై వ్యామోహం కలవారు ముందుకు వస్తున్నారు.
వసంతసేన తల్లి వారిని నిలుపుతూ, కన్నెరిక శుల్కం ఎవరు ఎక్కువ కట్టగలరో తెలుపండి.
రాబోయే శ్రావణ మాసం, పౌర్ణమి నాడు ఏర్పాటు చేస్తున్నాము ....... 
 వేలం పాటను, 12 లక్షల వరహాలు చెల్లించగల వారు మాత్రమే వేలంలో పాల్గొనడానికి రావొచ్చును."
ఆ ప్రకటన విని అందరు జారుకున్నారు.
శకారుడు, మరి కొంతమంది తమలో తాము మాట్లాడుకుంటూ నిలబడ్డారు.
వసంతసేన కళ్ళు మాత్రం -
అక్కడి నుండి వెళ్ళి పోయిన చారుదత్తుని కోసం అన్వేషిస్తున్నవి. ;  
;
*************************************************;
కోవెలలో నర్తకి ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 4  ;
;

వసంత రేఖ నాట్య ఉత్సవ్

తల్లి ;- "వసంతసేనా! - త్వరగా బయలుదేరు. ఉత్సవం మొదలయ్యే వేళ ఔతున్నది. 
అమూల్యాభరణాలను మిక్కిలి అందంగా అలంకరించుకో.  
సాక్షాత్తూ చక్రవర్తులే నీ అందానికి దాసోహం - అనేటట్లు ఉండాలి నువ్వు. 
కన్నెరికం చేయాలి కదా నీకు. మన వేశ్యా వాటికలో అందరూ అసూయ పడేలా - 
నిన్ను నవ మన్మధుడు, భాగ్యవంతుడూ నిన్ను ఎన్నిక చేయాలి! 
నీ కన్నెరికం ధూమ్ ధామ్ గా జరుపుతాను. ఇవాళ నీ నర్తనం - 
అందరి కళ్ళు జిగేల్ మనిపించాలి, గుర్తుంచుకో. 
నీ తల్లి పేరును నీవు నిలబెట్టాలి. నాట్యం బాగా శిక్షణ చేసావు కదా! 
మదనికా, అన్నీ సిద్ధమేనా?"   
"అన్నీ సర్దాను దొరసానీ! బండి వాకిట్లో ఉన్నది." 
అందరూ హడావుడిగా కదిలారు.
;
****************************************:
వసంత రేఖ నాట్య ఉత్సవ్ ;- 
= వసంత rEKa nATya utsaw ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 3  ; 
;

రోహణుడు son of చారుదత్త

ఇంకో చిన్న *CART WHEEL కనబడుతున్నది - 

అది బాలుడైన రోహణుడు ఆడుకుంటున్న **బొమ్మ బండి. ;

రోహణుడు చారుదత్తుని కొడుకు.   

"కుమారా, రోహణా! ఉత్సవానికి వెళ్తున్నాను. నువ్వూ వస్తావా." 

 తండ్రి ప్రశ్నకు "నేను రాను, నాన్నగారూ! 

బండి ఆట ఆడుకుంటున్నాను కదా"

"తండ్రి గారితో అట్లాగ మాట్లాడ వచ్చునా, తప్పు కదూ?? లెంపలు వేసుకో కుమారా!" 

"క్షమించు అమ్మా! ఇదిగో, గుంజీలు కూడా తీస్తున్నాను సరేనా!!"

"అయ్యో, నా చిన్ని తండ్రి చెంపలు ఎంత వాచిపోయాయో. ధూతమాంబా, పసివానికి ఇన్ని దండనలా, 

హన్నా!" నవ్వుతూ చెప్పాడు  చారుదత్తుడు.  

"ఇప్పటి నుంచీ దండనకు, శిక్షణలకు దేహం అలవాటు పడడం మంచిదే, 

పెద్దవాడు ఐనాక - జీవితంలో ఢక్కా మొక్కీలను ధైర్యంగాఎదుర్కుంటాడు. 

మైత్రేయా! రదనికా! బండిలో పుజా సామగ్రి అంతా సర్దారా!?" ;        

"సామాను అంతా పెట్టాము, అమ్మా!" 

రదనిక చెబ్తూ,"రోహణ బాబూ! రండి.  ... 

అరె, ఈ ఆట బండి - మన తోటి ఎందుకు?" ఇంటి లోపల పెడ్దాము." అంటూ తీసుకున్నది రదనిక.

"వద్దు. బొమ్మ బండి - లేకుండా నేను రాను. రానంటే రాను, అంతే!" 

"ఈ మైత్రేయుని మాట శిలా శాసనం. 

మనం మీ బుల్లి బండితోనే బయలు  దేరుతున్నాం, సరేనా బాబు 

గారూ!" "మైత్రేయ మిత్రుని వాక్కు వేద వాక్కు , 

పదండి. ఆలస్యం చేస్తే - రాహుకాలం వస్తుంది.  

అదిగో సందడి, ఉత్సవం మొదలైనది." ; 

;

*******************************************:

**బొమ్మ బండి = 

మృచ్ఛకటికమ్ - మహారాజు శూద్రక రచన ;

నాటకమునకు ఈ మట్టిబండి కేంద్ర బిందువు 

;

*******************************************:

రోహణుడు son of చారుదత్త ;- అధ్యాయ శాఖ ;- 2  ;

ఆర్యకుడు ; in పట్టణంగా మారుతూన్న పల్లెటూరు

ఆర్యకుడు స్నేహితులు మాట్లాడుకుంటున్నారు. వర్తమాన విషయాలు, సంఘంలోని ప్రజల ఈతిబాధలు -
వివిధ విషయాల పైన చర్చలు చేసుకుంటున్నారు.
అసమర్ధ రాజు, దుష్టుడైన రాజు యొక్క బావమరది ఆగడాలు, పన్నుల భారంతో 
ప్రజలు విలవిల - సంభాషణలలో సాగుతూండగా - రాజభటులు, శకారుడు వచ్చారు. 
"యువరాణి - పెంపుడు పిల్లి పుట్టిన రోజు - కనుక పన్నులు కట్టండి." అన్నారు. ఆర్యకుడు, ఇతరులు - 
"క్రిందటి వారమే - ఇంట్లో స్త్రీల నగలు , అమ్మి మరీ మీకు - సుంకం చెల్లించాము. మా వల్ల కాదు." 
శకారుడు ఆగ్రహంతో "ఆర్యకుడా! నిన్ను చెరసాలలో వేసి, కొరడా దెబ్బలు కొట్టిస్తాను." అంటూ వెళ్ళి పోయాడు. 
"రాజు తలుచుకుంటే దెబ్బలకు కొదవా - అని పెద్దలు అన్నారు, ఇందుకే" 
;
;"సంవాహకా! మూట ముల్లె సర్దుకుని, ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?" అడిగాడు ఆర్యకుడు.
"మన పల్లెలో భుక్తి లేదు." 
"ఐతే ముక్తి కోసం పట్నం వెళ్తున్నావన్న మాట."
రచ్చబండ మీద కూర్చున్న వారిలో నుండి లేచి, నిలబడ్డాడు శర్విలకుడు, 
"ఆగు, సంవాహకా! నేను కూడా వస్తున్నాను. 
పనీ పాటా లేకుండా గాలి తిరుగుళ్ళు తిరుగుతున్నావని - 
ఇంటా బయటా నన్ను  - అందరూ ఆడిపోసుకుంటున్నారు. 
అక్కడైతే ఏదో ఒక పని దొరికితే, నా తిప్పలేవో నేను పడతాను." 
అందరూ నిర్ఘాంత పోతారు. 
"అరె, శర్విలకా! ఎంతైనా మనం పుట్టిన గడ్డ ఇది,  ఈ నేల మన కన్నతల్లి. 
పురిటి గడ్డని విడిచి పోవచ్చునా!?  ఆగు, శర్విలకుడా, నిలు నిలు, సంవాహకుడా!" 
మిత్రులందరూ అన్నారు. 
"ఇక్కడే ఉండి పస్తులు ఉండమంటున్నారే!? భలే వాళ్ళే"                                          ఇద్దరూ ఎడ్ల బడిని ఎక్కారు.బండి చక్రాలు తిరుగుతూ ఉన్నవి.
*********************************************;

;   అధ్యాయ శాఖ ;- 1 ;-  ఆర్యకుడు ; in పట్టణంగా మారుతూన్న పల్లెటూరు ;-  
Tag ;- వసంతసేన వసంత సేన కోణమానిని, 

ఆర్ష సాహితిప్రాచీన సంపత్తి - 2

మన ప్రాచీనులు గొప్ప పరిశోధకులు, 
అద్భుత విశేషాలను అక్షరబద్ధం గావించిన మహా పండితులు . 
రెట్టమత శాస్త్రం - గా వ్యవహృతమౌతున్న గ్రంధములోని 
ఈ క్రింది పద్యాలు దృష్టాంతాలు.

పరగ నశోకంబు - బ్రహ్మ మేడియు పూచి ;     కాచిన సస్యసంఘము ఫలించు ;కపురంపు టలు ;అనటులు కచ నల్లవిసె   పై- రాదిగా కృష్ణ ధాన్యములు ప్రబలు ;బాగు మీరగ చింత, పాలయు, కరి వేము ;   కాచిన వ్రీహి వర్గంబు మించు ;వింతగా తుమికి చెట్టంతయు గాచిన ;  యవ నాళ సమృద్ధి యగును మిగుల ;;తే|| గీ|| ఎలమి ములు మోదుగులు కాయ నలరు ;కొఱ్ఱ - మొల్ల పూచిన, ఆవాలు మొల్లమగును ;రావి కాచిన - జనుమును, ప్రత్తి వొడము ;సత్య మింతయు వేంకట క్ష్మాతలేంద్ర||

''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''';
;
కర్షక జగత్తుకు ఈ రచన అమూల్య వరదాయిని. 
ఇందులో - పెద్ద చెట్లు ఏ రకంగా పూస్తాయో గమనిస్తే - రైతులు - తాము ఎట్లాంటి పంటలను వేసుకో వచ్చునో ప్లాన్ చేసుకుని, పొలం పనులను మొదలుపెట్టవచ్చును. 
అంటే మహా వృక్షాలు - formers కి అరచేతిలో ఉన్న భవిష్యత్ దర్శిని, మార్గ దర్శిని అన్న మాట.
;
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''';
మన పూర్వీకులు సంఘ శ్రేయస్సుకై - 
ఎంత పరిశ్రమించారో - మనకు ఈ పద్య రాజం వలన - బోధ పడుతుంది.
లోక కళ్యాణార్ధమై - ఇంతటి మహోన్నత అంశాలను పద్యాలలోనూ, శ్లోకముల రూపములుగానూ - రాబోయే తరముల కోసం భద్రపరిచారు అలనాటి పెద్దలు.
ప్రతి క్షణమును - ఈ ప్రకృతి రహస్యాలను అవగాహన చేసుకోడానికై వెచ్చించారు. నిఖిల విశ్వ రహస్యాలను, 
ఈశ్వరుని లీలలుగా భావిస్తూ - నిష్కామంగా పరిశ్రమించారు. 
;
వారి పరోపకార బుద్ధి  అనుపమానం.
తాము కనిపెట్టిన అనేక సంగతులను తాళ పత్రములలోనికి ఎక్కించారు.
పుస్తక రూపమున - భావి తరములకు అందించిన మన మాన్యవరులైన పెద్దల దూరదృష్టి అనన్య సామాన్యం. - 
ఆర్యులు మనకు అనుగ్రహించిన విజ్ఞాన సుధా గుళికలు 
ఎల్లరికీ సంభ్రమ, ఆశ్చర్య చకితులను చేస్తున్న అనర్ఘ రత్నములు కదూ!
;
[# 30 RETTAMATA SASTRAM -1938 ; 44 # &
C. MANUSCRIPTS :180 ] ;- &
CP BROWN LIBRARY, 
KADAPA, ANDHRA PRADESH-516003 ;
&
;
సంప్రదింపుల E mail ;-
ఈమెయిల్‌ : cpbrown19@gmail.com
;
సంప్రదింపుల చిరునామా :-
ఫోన్‌ నంబరు : 08562 - 255517
చిరునామా : డోర్‌ నంబర్‌ : 1-1254
ఎర్రముక్కపల్లి, కడప - 5160 ;
&
Lable ref ;- పొలం  proverbs - 2 , పౌరాణిక సా మెతలు, నానుడులు, చాటువులు ; 
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ; 
పొలం proverbs , ఆర్ష సాహితి - 2 ;
రెటమత శాస్త్ర Fields - 2 ;
వేంకట క్ష్మాతలేంద్ర, రెటమతం, 12, డిసెంబర్ 2008, శుక్రవారం kona  ;-      [ LINK ] ;

క్షేమంగా వెళ్ళి, లాభంగా రండి

] పండితమ్మన్యులకు పాదుకాపట్టాభిషేకం ; 
          [ రామాయణ proverbs ]
] తోక వెంబడి నారాయణా అన్నట్లు ;  
        [ రామాయణ proverbs & humor proverbs ]
] క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రా!  
] నవ్విన నాప చేనే పండుతుంది.  [ పొలం proverbs ]
] దీపం ఉండగానే ఇల్లు చక్కదిద్దుకోవాలి. [ ఇల్లు proverbs ] 
] సూర్యుడి ముందు దివిటీ వలె.  
&
] "పాలు పొంగినట్లు మన ఇంటిలో సిరులు ఉప్పొంగుచున్నవి."
] 'పాల ముంచినా నీట ముంచినా నీదే భారము,స్వామీ! '
] 'పాలు చూడనా? ,భాండాన్ని చూడనా?'
] పొంగే పాలూ ,వెలిగే దీపమూ.
] పండు జారి పాలలో పడినట్లు.&
] 
; =
] pamDitammanyulaku paadukaapaTTABishEkam ; 
] tOka wembaDi naaraayaNA annaTlu ;
] kshEmamgaa weLLi lABamgaa raa!
] nawwina naapa cEnE pamDutumdi.
] deepam umDagaanE illu cakkadiddukOwaali.

] suuryuDi mumdu diwiTI wale.
;
******************************; 

"వాగర్థావివ సంపృక్తౌ | వాగర్థ ప్రతిపత్తయే |
జగతః పితరౌ వందే | పార్వతీ పరమేశ్వరౌ ."
భావము ;- 

వాక్కు, అర్థములకు గల అవినాభావ సంబంధము వలె 
విరాజిల్లుతున్నజగత్తునకు తల్లిదండ్రులైన పార్వతీ పరమేశ్వరులకు నమస్కరిస్తున్నాను. 
;
******************************; 
;
"శిశుర్వేత్తి ,పశుర్వేత్తి - వేత్తి గాన రసం ఫణీ | 
స ఏవ శ్శంకరో వేత్తి - సమగ్రం వేత్తి నాపరః
;
శిశువులను , పశువులను ,సర్పములను కూడా" సంగీతము" పరవశింప జేయును। -అలాంటి సంగీత సారము సర్వమును 
పరమేశుడు ఒక్కడే దానిని తెలిసి ఉన్న వాడు।
(ఈశునికన్నను ఎక్కువగా , ఇతరులకు ఎరుక ఉండదు।)
;
******************************; 
;  పౌరాణిక సామెతలు, నానుడులు, చాటువులు ; ;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ;  
సుపరిచితమైన వాక్కు ;- LINK ; కోణమానిని ;

పౌరాణిక సామెతలు, proverbs - 5

1.  భోజుని వంటి రాజు ఉంటే, కాళిదాసు వంటి  కవి  ఉంటాడు ;  = 
bhOjuni wamTi raaju umTE, 
kaaLidaasu wamTi  kawi  umTADu ;
-  చదువు సామెతలు ;;;;; 

2.  అరుంధతీ గిరుంధతీ కనపడటం లేదు గానీ, 
     ఆరు వేలు అప్పు మాత్రం కనబడుతున్నది  = 
= arumdhatii girumdhatee kanapaDaTam lEdu gAnee, 
aaru wElu appu maatram kanabaDutunnadi.

3.  ఆవులు మళ్ళించిన వాడే అర్జునుడు ; 
-                  -  మహా భారతం సామెతలు ; =    
=  aawulu maLLimcina wADE arjunuDu ; 
                          - mahaa bhaaratam సామెతలు ;
;**************************;

 మాఘుడు , కవిరత్నములు ;-

ఉపమా కాళిదాసస్య,
భారవే రర్ధ గౌరవం ;
దణ్డినః పద లాలిత్యం ,
మాఘే సంతి త్రయో గుణాః ."  =
=

కాళి దాసు కావ్యములలోని ఉపమా సౌందర్యం ,
భారవి కృతుల 'అర్థ గాంభీర్యము', 
దండి రచనలందలి పద లాలిత్యము,
ఈ మూడు లక్షణ , గుణములు ,

మాఘ మహా కవి యొక్క కావ్యములలో ఉన్నవి.
;
లోకోక్తి , ఔచిత్యము ;  LINK ; కోణమానిని ;